Rodzaje łysienia

Niewprawne oko nie zauważy, że z włosami jest coś nie tak, do momentu, gdy zaczną wypadać. Sięgamy po złote środki i magiczne rozwiązania, niewiele wiedząc o problemie.

Są różne kryteria podziału łysienia. Jednak najczęściej występującym typem łysienia jest:

• Łysienie androgenowe u mężczyzn
• Łysienie androgenowe u kobiet

Łysienie androgenowe należy zaliczyć do łysienia telogenowego, niebliznowaciejącego.

Z medycznego punktu widzenia łysienie możemy podzielić na:

1. Łysienie bliznowaciejące
2. Łysienie niebliznowaciejące czyli:
   
   • Łysienie androgenowe
   • Łysienie anagenowe (np. Łysienie plackowate)
   • Łysienie telogenowe

Łysienie androgenowe u mężczyzn

Objawy

Łysienie androgenowe, czyli łysienie typu męskiego, jest najczęstszą postacią łysienia i stanowi 95% wszystkich przypadków. Jest uwarunkowane genetycznie, co oznacza, że nasze włosy mogą zachowywać się podobnie do włosów naszych rodziców. Ten typ łysienia występuje u ponad 80% mężczyzn. Co trzeci mężczyzna pomiędzy 25 a 40 rokiem życia obserwuje łysienie o różnym stopniu nasilenia. Pośród 50-latków ponad połowa utraciła już włosy (TNS OBOP, 2003). Występowanie łysienia androgenowego zależy również od rasy i częściej dotyczy mężczyzn rasy białej.

Łysienie typu męskiego polega zazwyczaj na cofaniu się linii włosów na skroniach i czole. Powstają tzw. zakola w okolicy kątów czołowych, pojawia się przerzedzenie na szczycie głowy, które stopniowo prowadzi do powstania okrągłej łysinki zwiększającej swoje rozmiary. Obie te zmiany mogą występować równocześnie.

Utratę włosów określamy skalą Hamilton'a/Norwood'a, która wyróżnia dwa rodzaje łysienia androgenowego:

1. rozpoczynające się w okolicach skroni i na szczycie głowy
2. charakteryzujące się utratą włosów od czoła w kierunku potylicy (2).

Rys. Skala Norwood-Hamiltona pozwala na określenie łysienia według typu
oraz rozmiaru ubytku włosów

Przyczyny i przebieg

Wbrew powszechnej opinii to nie nadmiar testosteronu jest przyczyną łysienia. Testosteron jest najaktywniejszym męskim hormonem jednak to jego pochodna zwana dihydrotestosteronem (DHT) jest sprawcą łysienia. Istotną rolę odgrywa tu dziedziczenie, czyli rodzinna tendencja do wczesnego łysienia. Co ważne, dziedziczymy po obojgu rodzicach więc brak włosów np.: u dziadka ze strony matki, może oznaczać większe ryzyko wystąpienie łysienia u wnuka. Dziedziczymy nadwrażliwość komórek włosa na męski hormon zwany dihydrotestosteronem, w skrócie DHT. To właśnie DHT jest głównym sprawcą zakoli i przerzedzenia na szczycie głowy.
 

Rys. Łysienie typu męskiego
 

W jaki sposób DHT powoduje tego typu łysienie?
 

U mężczyzn z łysieniem androgenowym mieszki włosowe pod wpływem DHT zmniejszają się z czasem i produkują coraz słabsze włosy (nazywane meszkowymi) zamiast normalnych włosów długich i dobrze zabarwionych. Cały ten mechanizm jest wynikiem złożonych przemian biochemicznych zachodzących w mieszkach, a w szczególności wpływu DHT na produkcję nowych włosów w cyklu wymiany włosów.

Mężczyźni z łysieniem typu męskiego mają podwyższony poziom DHT w skórze głowy i skróconą fazę wzrostu włosa.

Rys. Postępujące zmniejszanie mieszków włosowych

Jednocześnie znajdujące się w mieszkach gruczoły łojowe pracują ze zdwojoną energią, wytwarzając oleistą substancję, wskutek czego skóra w tych miejscach staję się tłusta i lśniąca.

Co gorsze łysienie to proces postępujący dopóki nie zaczniemy go leczyć:

Rys. Łysienie postępujące

Żeby wyjaśnić ten skomplikowany mechanizm powstawania łysienia, zacznijmy jednak od przyczyny to znaczy DHT. Substancja ta powstaje z testosteronu, który łączy się z enzymem zwanym 5 alfa reduktaza typu drugiego (w skrócie 5R2). Po przekształceniu testosteronu przez 5 alfa reduktazę powstaje dihydrotestosteron, czyli DHT.

 

Naukowcy odkryli, że kluczowym czynnikiem w procesie łysienia androgenowego jest właśnie enzym 5 alfa reduktaza. Wyróżniamy dwa typy 5R: pierwszy i drugi. Jednak to typ drugi odgrywa kluczową rolę w procesie łysienia. Potwierdza to fakt, że mężczyźni z genetycznym niedoborem 5 alfa reduktazy typu drugiego nie łysieją (w typowy dla łysienia androgenowego sposób) oraz nie mają nadmiernego owłosienia ciała. Zablokowanie działania tego enzymu powoduje spadek poziomu DHT w skórze głowy i jak dotychczas jest najbardziej obiecującym i skutecznym pomysłem na zatrzymanie utraty włosów oraz odwrócenie procesu łysienia. Leczenie obejmuje pacjentów z łagodną-umiarkowaną utratą włosów (II-Va według skali Norwood-Hamiltona).

Rys. Leczenie redukujące DHT



Rys. Leczenie redukujące DHT

Kliknij tutaj, aby dowiedzieć się jak wyleczyć.
 

Łysienie androgenowe u kobiet

Łysienie androgenowe

dotyczy również kobiet i występuje u około 60% kobiet przed 60 rokiem życia. Łysienie androgenowe kobiet występuje najczęściej pod postacią przerzedzenia rozlanego, obejmującego całą górną powierzchnię głowy i wyróżnia się w nim fazy I-III hg Ludwiga. Znacznie rzadziej występuje u kobiet łysienie analogiczne do męskiego. Spotykane są również formy mieszane, które częściej dotyczą kobiet. U kobiet nie obserwujemy nigdy całkowitego wyłysienia w tym mechanizmie. U kobiet poziom krążących androgenów jest fizjologicznie niższy niż u mężczyzn, zwłaszcza testosteronu, podobnie aktywność enzymu 5 alfa reduktazy typu II w mieszkach włosowych okolic androgenozależnych. Ponadto komórki mieszkowe zawierają mniejszą ilość receptorów androgenowych, a także wyższe stężenie aromatazy enzymu przekształcającego testosteron w estradiol, hormon chroniący kobiety przed łysieniem.
U kobiet proces łysienia może przebiegać niezauważalnie, ale może również doprowadzić do znacznego przerzedzenia włosów w całej okolicy ciemieniowo-szczytowej. Ważne jest zwrócenie uwagi na współistnienie innych objawów hiperandrogenizmu, takich jak hirsutyzm czy trądzik, co powinno skłonić do przeprowadzenia dokładnych badań hormonalnych w celu wykluczenia ewentualnej patologii układu dokrewnego (np. wrodzony przerost nadnerczy, zwyrodnienie torbielowate jajników). Podwyższone stężenie androgenów w osoczu może być pochodzenia jajnikowego, nadnerczowego, a także spowodowane lekami (np. tabletki antykoncepcyjne zawierające gestageny o działaniu androgennym). Występuje w przypadku otyłości, niedoczynności tarczycy, hiperprolaktynemii.

Łysienie anagenowe - (dystroficzne) jest skutkiem zahamowania podziałów komórkowych macierzy włosa i przedwczesnego zakończeniu fazy wzrostu, wskutek czego dochodzi do scieńczenia korzenia, przerwania jego ciągłości i wypadnięcia włosa, a w konsekwencji do znacznego łysienia w krótkim czasie. Ten typ łysienia charakterystyczny jest dla łysienia plackowatego oraz gwałtownej utraty włosów wskutek zadziałania czynników szybko uszkadzających włos: np. chemioterapia, radioterapia, ciężkie układowe infekcje, gdyż czynniki te wpływają na najszybciej dzielące się komórki organizmu, w tym komórki macierzy. Przyczyny łysienia anagenowego:
 

• Chemioterapia
• Radioterapia
• Ciężkie układowe infekcje

Zdarzają się też przypadki współistnienia mechanizmu anagenowego i telogenowego i wówczas mamy postać mieszaną.

Łysienie plackowate występuje rzadko, stanowi ok. 1% przypadków. Jest to choroba o podłożu autoimmunologicznym, organizm zwraca się bowiem sam przeciwko sobie. Ten typ łysienia dotyka najczęściej młodych mężczyzn, kobiety oraz dzieci i jest prawdopodobnie uwarunkowany rodzinnie. Objawy przybierają postać przypadkowych rozrzuconych ognisk owalnego kształtu, całkowicie pozbawionych włosów. Z czasem obszary te powiększają swoje rozmiary, zwiększa się również ich liczba. Niekiedy łysienie plackowate może przybrać postać uogólnioną, doprowadzając do utraty włosów na całym ciele. Czasami dochodzi do samoistnego wyleczenia. Stosunkowo rzadko występujące odmiany łysienia plackowatego to alopecia totalis utrata wszystkich włosów w obrębie głowy oraz alopecia universalis utrata włosów na całym ciele.

Przyczyny łysienia plackowatego:

 

• Czynniki dziedziczne
• Immunologiczne uwarunkowania łysienia plackowatego
• Obecność wewnątrzustrojowych ognisk zakażenia
• Współistnienie schorzeń atopowych lub autoimmunologicznych (bielactwo, autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, anemia złośliwa, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, toczeń rumieniowaty)
• Częstsze występowanie u osób z zespołem Downa
• Zaburzenia psychiczne

Ze względu na rozległość łysienia dzielimy je na:

• Alopecia areata (ogniska pojedyncze lub mnogie występujące tylko w obrębie skóry owłosionej głowy i/lub zarostu u mężczyzn
• alopecia totalis utrata wszystkich włosów w obrębie głowy
• alopecia universalis utrata brwi, rzęs oraz włosów na całym ciele.

Łysienie bliznowaciejące

Określenie łysienie bliznowaciejące jest stosowane w odniesieniu do wszystkich zaburzeń prowadzących do zniszczenia mieszka włosowego bez względu na to, czy jest ono powodowane przez proces chorobowy w obrębie samego mieszka, czy też czynniki zewnętrzne. Zanik mieszków może być spowodowany defektem rozwojowym lub ich nieodwracalnym uszkodzeniem, np. po oparzeniu. Mieszki włosowe mogą zostać zniszczone przez zakażenie w przebiegu grzybicy, gruźlicy lub kiły, a także przez rozwijający się guz nowotworowy. Również przewlekłe choroby skóry, takie jak toczeń rumieniowaty skórny, twardzina, sarkoidoza czy liszaj płaski mogą prowadzić do trwałego wyłysienia.

Przyczyny łysienia bliznowaciejącego:

1. choroby dziedziczne i rozwojowe
   niedorozwój skóry
   znamiona
   rogowacenie mieszkowe bliznowaciejące
   rybia łuska
   choroba Dariera
   rogowacenie kanalikowe Mibelliego
    
2. urazy fizyczne
   uraz mechaniczny
   martwica skóry głowy po unieruchomieniu w trakcie zabiegu chirurgicznego
   oparzenia
    
3. grzybice
   kerion celsi
   grzybica woszczynowa
    
4. zakażenia wirusowe
   półpasiec
    
5. zakażenia bakteryjne
   gruźlica
   kiła
   czyraczność
   trądzik martwiczy
    
6. guzy
   nabłoniak podstawnokomórkowy
   rak kolczystokomórkowy
   przerzuty nowotworowe
    
7. inne choroby skóry
   liszaj płaski
   toczeń rumieniowaty
   twardzina
   sarkoidoza
   obumieranie tłuszczowe skóry
   mastocytozy
   pemfigoid bliznowaciejący
   wyłysiające zapalenie mieszków włosowych
   ropowicze zapalenie okołomieszkowe
    

Nabyte przyczyny łysienia bliznowaciejącego:

• Przyczyny egzogenne (zewnętrzne)
  • urazy mechaniczne np. długotrwałe lub nasilone pociąganie włosów lub nieznaczny ucisk powodowany np. nakryciem głowy
  • fizyczne np. promienie X, zbyt wysoka i zbyt niska temperatura, oparzenia
  • chemiczne - substancje o stężeniu lub działaniu toksycznym oraz powodujące oparzenia chemiczne
  • biologiczne np. zakażenia wirusowe, bakteryjne i grzybicze obejmujące skórę głowy
• Przyczyny endogenne (wewnętrzne)
  • sarkoidoza
  • nowotwory skóry

Wrodzone przyczyny łysienia bliznowaciejącego:

• wrodzony niedorozwój skóry - wyjątkowo rzadkie zaburzenie rozwojowe skóry, które występuje w zespołach innych wad rozwojowych, najczęściej wodogłowia, rozszczepu kręgosłupa i podniebienia, zajęczej wargi, defektu w przegrodzie serca. Wrodzony niedorozwój skóry może występować w każdej okolicy ciała, w szczególności jednak na szczycie głowy. Zmiany goją się z pozostawieniem blizn i tym samym trwałym wyłysieniem.
• znamiona wychodzące z przydatków skóry: gruczołów łojowych i potowych, a także z naczyń krwionośnych tj. znamię łojowe, znamię naskórkowe, wrodzone naczyniaki krwionośne o charakterze jamistym
• mieszkowe rogowacenie bliznowaciejące jest to grupa chorób z cechami rogowacenia mieszkowego i różnie nasilonym stanem zapalnym prowadzącym do zniszczenia zajętych mieszków włosowych

Łysienie telogenowe polega na przejściu większej niż normalnie liczby włosów rosnących w fazę zaniku (katagen) i spoczynku (telogen). Po zakończeniu tego procesu znacznie zwiększa się liczba włosów telogenowych, a wzmożona utrata włosów pojawia się po 2-4 miesiącach od momentu zadziałania czynnika szkodliwego. Mechanizm telogenowy charakterystyczny jest przede wszystkim dla łysienia androgenowego u obu płci, ale może być również skutkiem wielu różnych czynników.
Przyczyny łysienia telogenowego:

• leki:
  • cytostatyki i antymetabolity (cyklofosfamid, metotrexat),
  • tyreostatyki (metyltiouracyl),
  • hormony (tyroksyna, androgeny),
  • leki przeciwzakrzepowe (kumaryna, heparyna),
  • retinoidy (acitretin, etretinat),
  • leki obniżające poziom cholesterolu (klofibrat),
  • betablokery (propranolol, metoprolol),
  • inne: lit, sole złota, amfetamina, lewodopa, bromokryptyna
• zaburzenia hormonalne: nadczynność i niedoczynność tarczycy, hiperprolaktynemia, hiperanrogenizm
• infekcje: ostre choroby gorączkowe (np. dur), ostre infekcje wirusowe (np. grypa, odra), przewlekłe infekcje (kiła, gruźlica, AIDS)
• przewlekłe choroby układowe: toczeń rumieniowaty (SLE) i inne kolagenozy, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna, ciężkie choroby wątroby, nie wyrównana cukrzyca
• zabiegi operacyjne
• niedobory żywieniowe: niedokrwistość z niedoboru żelaza, niedobór cynku, witaminy B, kwasu foliowego, alkoholizm, diety ubogobiałkowe, zespoły złego wchłaniania
• zatrucia solami metali ciężkich - bizmut, arsen, rtęć, ołów, tal
• mechaniczne: wskutek nadmiernego naciągania, wyrywania
• chemiczne: farby, lakiery do włosów
• fizyczne: radioterapia
• choroby samych włosów: grzybice
• po porodzie

Łysienie, a inne choroby

Łysienie a choroby zakaźne
Jednym z objawów chorób zakaźnych jest długotrwała podwyższona temperatura ciała człowieka, która może spowodować nadmierną utratę włosów. W takim przypadku proces łysienia najczęściej występuje w 3 miesiące po wystąpieniu gorączki i ma charakter rozlany, zwykle jest bardziej nasilone w okolicy czołowo-ciemieniowej. Wypadanie włosów najczęściej obserwuje się po przebyciu zapalenia płuc, zapalenia opon mózgowych, duru brzusznego, odry, a także gruźlicy i kiły w okresie wtórnym.

Łysienie a cukrzyca
Łysienie u pacjentów chorych na cukrzycę ma charakter rozlany, o największym nasileniu zmian w okolicy szczytu głowy. Zasadnicza utrata włosów polega na patomechanizmie telogenowym. Zwiększona utrata włosów zawsze poprzedzona jest cukrzycą trwającą wiele miesięcy lub lat. Chorzy otrzymujący insulinę wykazują lepszy stan owłosienia głowy i wyższy odsetek włosów anagenowych niż pacjenci leczeni innymi preparatami.

Łysienie a zaburzenia hormonalne
Jedną z przyczyn łysienia może być nadczynność lub niedoczynność tarczycy. W przypadku nadczynności tarczycy łysienie na skórze głowy może przyjmować postać rozlaną lub ograniczoną, głównie do okolicy czołowej. Ponadto obserwuje się również przerzedzenie włosów w okolicy narządów płciowych. W przypadku niedoczynności tarczycy oprócz wyłysienia skóry głowy często dochodzi do wyłysienia 1/3 zewnętrznej części brwi (objaw hertogha). Włosy stają się wówczas przerzedzone, suche, szorstkie i łamliwe.

Łysienie a choroby wątroby
W ciężkich chorobach wątroby występuje łysienie o charakterze rozlanym związane z zaburzeniami metabolizmu aminokwasów. Często powoduje ono u mężczyzn kobiecy typ owłosienia łonowego, u obu płci przerzedzenie lub całkowitą utratę włosów pachowych i włosów klatki piersiowej.